Επιτρέπετε;

Κι όμως, ο άνθρωπος που στο παρακάτω εικονιζόμενο κείμενο διορθώνει το "αν επιτρέπεται" και το γράφει "αν επιτρέπετε", βγάζει το ψωμί του ως επιμελητής βιβλίων. Τι ζούμε... 

Για τον Γκύντερ Γκρας

Στο σύμπαν των ελληνικών συστημικών μίντια, με τα δύο μέτρα και τα δύο σταθμά, οι επικήδειοι για τον Γκύντερ Γκρας, που έφυγε από τη ζωή προχτές, περιορίστηκαν στο ποίημα που είχε γράψει για τη χρεοκοπημένη Ελλάδα (μια λογοτεχνική πράξη αξιέπαινη και ευπρόσδεκτη, αλλά η οποία δεν τον ορίζει ούτε σαν καλλιτέχνη ούτε σαν άνθρωπο) και στο "σάλο" που προκάλεσαν κάποια από τα βιβλία του. Για το ότι έφερε αντιμέτωπη τη Γερμανία με τα φαντάσματα του παρελθόντος, για το ότι είχε πάντοτε το θάρρος της γνώμης του, για το ότι στην Ελλάδα δεν υπάρχει λογοτέχνης που να έχει το κουράγιο και τη θέληση να κάνει τα παραπάνω (και μην μου πει κανείς για "πνευματικούς ταγούς" και "λογοτέχνες" όπως η Σώτη Τριανταφύλλου και ο Χρήστος Χωμενίδης), για το ότι ακόμα κι αν υπήρχε, δεν θα είχε πρόσβαση στα μέινστριμ μίντια, ούτε λόγος. 

Ο Γκρας ήταν ένας κατεξοχήν λογοτέχνης, ένας κατεξοχήν πνευματικός άνθρωπος, για τον απλούστατο λόγο ότι δεν άφησε έξω από την τέχνη του δύο έννοιες που για τους Έλληνες ομοτέχνους του, αν εξαιρέσεις μια πρόσφατα αναδυόμενη γενιά γραφιάδων, είναι, στην ουσία, ταμπού: την πολιτική και την ιστορία. Ο αποθανών έκανε συνειδητή προσπάθεια να χρησιμοποιήσει το μυθιστόρημα σαν ένα καθρέφτη μέσα στον οποίο υποχρέωνε τον αναγνώστη να δει τον εαυτό του, τα λάθη του, τις ουλές του, τους σκελετούς στη ντουλάπα του. Κατά το κοινώς λεγόμενον, δεν "μάσησε τα λόγια του". Αυτή είναι μια αρετή που πέρασε απαρατήρητη από τους Έλληνες δημοσιογράφους. Δεν θα πρέπει να περάσει απαρατήρητη από τους Έλληνες συγγραφείς και τους Έλληνες αναγνώστες. 

Τα γενέθλια του Γκάτσμπι - ένα σύντομο σχόλιο

Πάνω από την γοητευτική χρήση της γλώσσας, πάνω από την τέλεια δόμηση των χαρακτήρων, πάνω από το κοινωνιολογικό/φιλοσοφικό σχόλιο, πάνω από την ακριβή αποτύπωση μιας ολόκληρης εποχής, ο Μεγάλος Γκάτσμπι του Σκοτ Φιτζέραλντ, που χτες έκλεισε τα 90 χρόνια "ζωής", κερδίζει τον τίτλο του αριστουργήματος κυρίως επειδή δεν έχει τίποτα το περιττό - δεν έχει ούτε μία παραπανίσια λέξη, ούτε μια παραπανίσια πρόταση. Έχει ακριβώς την έκταση που χρειάζεται, και μέσα σ' αυτήν την έκταση το μυθιστόρημα, το τρίτο του σπουδαίου αυτού Αμερικανού, περικλείει όλη την ουσία και την ανθρωπιά που θέλησε να του προσδώσει ο συγγραφέας του. Αν αυτό δεν είναι ενδεικτικό "μαστοριάς", τότε δεν ξέρω τι είναι.

Το παρόν αποτελεί προϊόν μυθοπλασίας

Το ιστορικά λογικό (ή λογικοφανές) δεν είναι απαραίτητα λογικό και χρήσιμο μέσα στο πλαίσιο της πλοκής ενός συγκεκριμένου έργου μυθοπλασίας. Όπως ακριβώς σε ένα έργο που αναφέρεται στη σύγχρονη εποχή (η οποία, άλλωστε, θα αποτελεί παρελθόν, προτού καν το καταλάβουμε) ο δημιουργός έχει το ελεύθερο να περιγράφει ανθρώπους, πράξεις, συναισθήματα, ψυχικές καταστάσεις που δεν ακολουθούν την πεπατημένη, έτσι μπορεί να γίνει και σε ένα έργο μυθοπλασίας που αναφέρεται σε μια συγκεκριμένη παρελθούσα εποχή. Όπως ακριβώς συμβαίνει στην πραγματική ζωή, ένας λογοτεχνικός ήρωας έχει τους δικούς του  λόγους (φοβίες, επιθυμίες, απώτερους σκοπούς, σχέδια νόμιμα και μη) που τον αποτρέπουν από το να φερθεί όπως οι περισσότεροι γύρω του και που τον οδηγούν στο να διαβεί, όπως θα έλεγε ένας αγγλοσάξονας, τον λιγότερο ταξιδεμένο δρόμο. Ευτυχώς ή δυστυχώς, η μυθοπλασία ασχολείται κυρίως με τις εξαιρέσεις. Η στερεοτυπική γενίκευση που θέλει όλους τους ανθρώπους μιας συγκεκριμένης εποχής (σύγχρονης, παλαιότερης ή ακόμα και μελλοντικής) να φέρθηκαν με τον ίδιο ακριβώς τρόπο, ανεξάρτητα από τις καταβολές και τις επιθυμίες του καθενός ξεχωριστά, είναι σαφώς επικίνδυνη.

Αυτά, με αφορμή την άδοξη λύση της συνεργασίας μου με μια εκδότρια που δεν καταλαβαίνει τους παραπάνω στοιχειώδεις κανόνες της μυθοπλασίας (και, απ' ό,τι φαίνεται, και πολλούς άλλους ακόμα).